Kriodestruktsiya — bu yuzaki o‘simtalarni davolash usuli bo‘lib, to‘qimalarni nihoyatda past haroratgacha sovitish va so‘ngra ularni yo‘q qilishga asoslangan.
Muolaja maxsus uskuna (kriodestruktor) yoki suyultirilgan azot yordamida amalga oshiriladi. Uskuna yordamida bajarilganda, aplikator uchi kerakli joyga bosiladi va -180–190 °C gacha sovitiladi. Suyultirilgan azotdan foydalanganda esa, vatkali tampon unga botiriladi va zararlangan to‘qimaga 2–3 daqiqadan oshmagan vaqtga qo‘yiladi.
Muolajaning mohiyati shundaki, o‘simta sovutilganda hujayralardagi suv darhol muzlaydi va kristallashadi. Bu jarayon qon aylanishining buzilishiga, oqsil va yog‘ strukturalarining parchalanishiga olib keladi, hujayralar ozuqasiz qoladi va nobud bo‘ladi.
Kriodestruktsiyaning afzalliklari:
-
Xavfsizligi va noinvazivligi (ya’ni, jarrohlik aralashuvi yo‘q, sog‘lom to‘qimalar jarohatlanmaydi, tikuv qo‘yilmaydi),
-
tananing istalgan qismidagi o‘simtalarni tezda olib tashlash,
-
muolaja davomida va undan keyin minimal noqulaylik,
-
soddaligi va qisqa reabilitatsiya davri.
Kamchiliklari:
-
Yara to‘liq bitishi uzoq davom etadi (taxminan 21 kun),
-
Har doim ham qo‘llab bo‘lmaydi (masalan, o‘simta katta bo‘lsa yoki qiyin joyda joylashgan bo‘lsa).
Qarshi ko‘rsatmalar:
-
O‘simtaning yomon sifatli (rak) bo‘lishi yoki unga shubha bo‘lishi,
-
Infeksion kasalliklar faollik bosqichida,
-
Sovuqqa allergiya.
Qo‘shimcha tushunchalar:
Bazalioma — bu teri epiteliyasining bazal qatlamidan rivojlanadigan o‘simta bo‘lib, teri rakining bir turi hisoblanadi. U atipik bazal hujayralardan va soch follikulasi epiteliyasidan paydo bo‘ladi. Kamdan-kam hollarda metastaz beradi, biroq chuqur to‘qimalarga kirib borib, suyak usti parda va tog‘aylarni yemirishi mumkin.
Teri shoxi — bu teri yuzasidan o‘sib chiqqan qattiq, og‘riqsiz, keratin (shox modda) to‘plamidan iborat xo‘jalik o‘simta. U konus yoki silindr shaklida bo‘ladi, balandligi 0,2 sm dan 4 sm gacha yoki undan ham ko‘proq bo‘lishi mumkin. Rang jihatdan och kulrangdan to to‘q jigarrang-qoragacha bo‘ladi. Ba’zan u egilgan yoki spiral shaklida bo‘ladi.
Tovon (so’gal) — bu teri ustida paydo bo‘ladigan, notekis, badan rangiga o‘xshash o‘simtalar bo‘lib, odam papilloma virusi (OPV) tufayli yuzaga keladi. Ular yuzda, qo‘llarda, oyoqlarda, qo‘ltiq ostida, hatto shaxsiy zonalarda ham paydo bo‘lishi mumkin. Infeksiya to‘g‘ridan-to‘g‘ri aloqada yoki immunitet pasayganida yuzaga keladi.
Papillomalar — bu teri yoki shilliq qavatda paydo bo‘ladigan o‘simtalar bo‘lib, ularning sababi odam papilloma virusi (OPV) hisoblanadi. Virus immunitet zaiflashganida faollashadi. Bunga quyidagi omillar sabab bo‘ladi:
-
doimiy stresslar,
-
yomon yoki bir xillikka asoslangan ovqatlanish,
-
vitamin yetishmovchiligi,
-
surunkali charchoq,
-
harakatsiz turmush tarzi,
-
zararli odatlar,
-
og‘ir infeksion kasalliklardan keyingi holat,
-
antibiotiklarni nazoratsiz qabul qilish.

