Mikologiya bo‘limi
(mikologiya muammolarini o‘rganish bo‘yicha ilmiy laboratoriya)
Mikologiya bo‘limi institut tashkil etilgan paytdan boshlab faoliyat yuritadi. Bo‘lim rahbarlari bo‘lib tibbiyot fanlari doktori U.K. Beluxa, professor L.A. Slonimskiy, tibbiyot fanlari nomzodi, katta ilmiy xodim Sobolev P.S., dotsent Alimxanov K.B., t.f.d. Z.M. Abidova, t.f.n. Raximov I.R. ishlaganlar.
Turli yillarda bo‘limda tibbiyot fanlari nomzodlari va doktorlari: A.S. Luk‘yanova, Sh.Z. Mavlyanova, M.R. Tsoy, F.V. Azimova, M.A. Mirsaidova, Z.M. Abidova, I.R. Raximov, A.Sh. Inoyatov, U.B. Nurmatov faoliyat ko‘rsatganlar.
So‘nggi 3 yil ichida ilmiy xodimlar Karabaeva I.T. va Yakubov A.A. tomonidan tibbiyot fanlari nomzodi ilmiy darajasini olish uchun dissertatsiyalar muvaffaqiyatli himoya qilindi.
Bo‘limning turli yillardagi asosiy ilmiy yo‘nalishlari quyidagilardan iborat bo‘lgan: dermatomikozlar, leyshmanioz, keratomikoz va kandidozlarning etiopatogenezi, epidemiologiyasini o‘rganish, teri zamburug‘li kasalliklari va leyshmaniozni aniqlashning yangi diagnostik usullari.
2001 yilda birinchi marta O‘zbekiston Respublikasida t.f.d., prof. Arifov S.S., t.f.d. Abidova Z.M. va t.f.n. Luk‘yanova A.S. tomonidan kasallik – qovuq sohasining trixofitiyasi ta’riflangan.
Bo‘lim faoliyati davomida ilmiy xodimlar tomonidan turli grant loyihalari amalga oshirilgan:
-
2015–2017 yillarda – «Dermatomikozlar va teri leyshmaniozini tashxislash va davolashning yangi usullarini ishlab chiqish»;
-
2015–2017 yillarda – «Teri leyshmaniozini kompleks patogenetik davolash usulini joriy etish»;
-
2017–2020 yillarda fundamental grant doirasida «Teri leyshmaniozi (TL) patogenezida ksenobiotiklar detoksikatsiyasi tizimi genlari polimorfizmining roli, uning dori vositalari biotransformatsiyasidagi o‘rni va davolash hamda profilaktika tadbirlarini individuallashtirishdagi ahamiyati» mavzusida tadqiqotlar olib borildi;
-
2018–2020 yillarda amaliy grant doirasida «Mikrobiologik, immuno-sitokin va biokimyoviy ko‘rsatkichlarni o‘rganish asosida dermatomikozlarni kompleks patogenetik terapiyasini ishlab chiqish» ishlari olib borildi.
2017–2019 yillarda t.f.n. Raximov I.R., PhD Karabaeva I.T., Ikramova N.D. va t.f.d. Abidova Z.M. rahbarligida viloyat dermatovenerologiya muassasalari dermatovenerologlari malakasini oshirish uchun Mikologiya bo‘yicha 36 soatlik sikllar o‘tkazildi (140-sonli buyruq asosida).
2022 yildan boshlab Mikologiya bo‘limi negizida Mikoz muammolarini o‘rganish bo‘yicha ilmiy laboratoriya tashkil qilindi. Laboratoriya rahbari – t.f.d., professor Raxmatov A.B. Hozirda ilmiy laboratoriyada mintaqalarning iqlim-geografik va tibbiy-ijtimoiy xususiyatlarini, bemorlar organizmining funksional o‘ziga xosliklarini (immunologik, gemodinamik ko‘rsatkichlar, endogen intoksikatsiya darajasi, endokrin tizim) hisobga olgan holda teri va shilliq qavatlarning mikotik shikastlanishlarini tashxislash va davolash algoritmlarini ishlab chiqish va joriy etish bo‘yicha ilmiy izlanishlar olib borilmoqda.
Hozirda markaziy CLSpCR xodimlari bilan hamkorlikda teri zamburug‘li kasalliklarini tashxislashning yangi usuli – real vaqt rejimidagi PCR asosida Micoso-scrin usuli joriy etildi.Har yili bo‘limda klinik ordinatorlar va doktorantlar tayyorgarlikdan o‘tadilar.
Bo‘limda dermatovenerologik xizmat ishini tashkil qilish bo‘yicha buyruqning yangi varianti ishlab chiqilgan — «Dermatomikozlarning oldini olish, diagnostikasi va davolash bo‘yicha yo‘riqnoma». Sog‘liqni saqlash amaliyotiga tadqiqotlar natijalari asosida «Terining zamburug‘li kasalliklari» monografiyasi chiqarilgan.
Metodik qo‘llanmalar nashr etilgan: «Bolalarda trixofitiya klinikasi va davosi», «Oyoq panjasi mikozlari klinikasi va davosi», «Dermatofitiyalar: epidemiologiyasi, klinikasi, davolash va profilaktikasi», «Onixomikozlarda tizimli terapiyada KIJOTOS indeksi qo‘llanilishi», «Zamburug‘ kasalliklarining laborator diagnostikasi», «Oyoq panjasi mikozlarini tizimli antimikotiklar yordamida davolash usullari», «Qandli diabet va terining zamburug‘li kasalliklari: davolash taktikasi», «Terining va shilliq qavatlarning zamburug‘li kasalliklari va ularni itrakonazol bilan davolash», «Onixomikozlar va ularni davolash», «Qov trixofitiyasini davolash usuli», «Mikrosporiya: epidemiologiya, klinika, diagnostika, davolash va profilaktika», «Vobenzim preparati yordamida oyoq panjasi mikozli bemorlarni immunokorreksiya terapiyasi», «Ichak mikroflorasi ko‘rsatkichlarini hisobga olgan holda oyoq panjasi mikozli bemorlarni ozonoterapiya bilan davolash», «Dermatomikozlarni davolashning yangi usuli», «Dermatomikozlarni davolashning takomillashtirilgan usuli».
Bo‘lim xodimlari doimiy ravishda turli s’ezdlar, kongresslar, konferensiyalar va dermatovenerologiyaning dolzarb masalalariga bag‘ishlangan tadbirlarda nutqlar va maqolalar bilan ishtirok etib keladilar. Ular xorijiy mamlakatlarda — Rossiya, Turkiya, Germaniya, Italiya, Portugaliya, Fransiya, Qozog‘iston, Chexiya, shuningdek Toshkent, Samarqand, Buxoro, Andijon, Qarshi va Toshkent viloyatida o‘tkazilgan.
1971-yilda mikologiya bo‘limi huzurida 24 o‘rinli statsionar ochilgan, unga 2005-yilgacha t.f.n. Luk’yanova A.S., keyin 2005–2013 yillarda t.f.n. Rahimov I.R. rahbarlik qilgan, hozir esa Begimqulov S.Sh. boshqarib kelmoqda.
T.f.d., professor, oliy toifali shifokor, sog‘liqni saqlash a’lochisi Raxmatov Akram Baratovich — O‘zbekiston Respublikasi SSV RSNPMTSDViK tarkibidagi Mikoz muammolarini o‘rganish ilmiy laboratoriyasi rahbari hisoblanadi.
1976-yilda Tojikiston davlat tibbiyot institutini imtiyozli diplom bilan tugatgan (2-kursdan boshlab Lenin stipendiyanti bo‘lgan). Raxmatov A.B. klinik ordinaturaga teri va zaxm kasalliklari kafedrasiga kirgan va 1978–1980 yillarda Tojikistonning Fayzobod tumanida dermatolog shifokor bo‘lib ishlagan. U yerda u birinchi bo‘lib Rog‘un GES quruvchilari orasida mikroreaksiya usulini qo‘llagan (Markaziy vrachlar malakasini oshirish institutida professor A.A. Antonyev rahbarligida izlanuvchi bo‘lgan). 1980-yilda O‘zbekiston Teri va zaxm kasalliklari ilmiy-tadqiqot institutida sifilidologiya bo‘limiga kichik ilmiy xodim lavozimiga tanlov orqali o‘tgan. 1980–1983 yillarda SSSR SSV CKVI aspiranti bo‘lib, 1983-yil 18-oktabrda professor V.N. Mordovsev rahbarligida «Lipid va uglevod almashinuvi buzilgan psoriazli bemorlarning klinikasi va davosi xususiyatlari» mavzusida nomzodlik dissertatsiyasini himoya qilgan.
1983-yil 18-dekabrdan Raxmatov A.B.ning pedagogik va ilmiy faoliyati Toshkent tibbiyot institutining teri va zaxm kasalliklari kafedrasida boshlangan, u assistentdan professor lavozimigacha bo‘lgan yo‘lni bosib o‘tgan. Chunki 1991-yil 13-fevralda SSSR SSV CKVI da u «Psoriazning klinik polimorfizmi sabablari va xavf omillari» mavzusida doktorlik dissertatsiyasini himoya qilgan (ilmiy maslahatchi — prof. Mordovsev V.N.).
1995-yilda t.f.d., prof. Raxmatov A.B. Dermatologiya va venerologiya ilmiy-tadqiqot institutining ilmiy-konsultativ bo‘limi rahbari lavozimiga saylangan va bu yerda uning dermatomikologiyaga oid ilmiy faoliyati to‘la namoyon bo‘lgan.
Professor Raxmatov A.B. psoriaz muammosi bo‘yicha 32 yildan beri fundamental tadqiqotlar olib bormoqda (2 ta doktorlik va 6 ta nomzodlik dissertatsiyasi tayyorlangan), bu esa uni ushbu ilmiy yo‘nalishda haqiqiy mutaxassisga aylantirdi. Shu munosabat bilan, 2010-yilda Parijda bo‘lib o‘tgan xalqaro psoriaz kongressining yillik yig‘ilishida Raxmatov A.B. Markaziy Osiyo mintaqasi bo‘yicha ushbu muammo koordinatori etib saylangan.
2000-yilda Raxmatov A.B. ilmiy xodimlar, teri va zaxm dispanserlari amaliyotchi shifokorlari hamda Navoiy kon-metallurgiya kombinati dermatovenerologlari bilan hamkorlikda mahorat darslari o‘tkazib, tirnoq kasalliklari, jumladan onixomikozlarni diagnostika va davolash bo‘yicha o‘quv dasturlarini joriy etdi. Bu yo‘nalishni yetarli darajada yuqori bosqichga ko‘tarishga imkon berdi va bugungi kunda uning shogirdlari guruhi podologiya (ortoneksiya va boshqalar) sohasidagi amaliy yo‘nalishlar bilan shug‘ullanmoqda. Ushbu yo‘nalishdagi ishlanmalar O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni saqlash vazirligi tomonidan o‘tkaziladigan innovatsion yarmarkalarda taqdim etilmoqda.
Ko‘p yillar davomida t.f.d., professor Raxmatov A.B. Toshkent tibbiyot institutidagi maxsus kengash a’zosi, Toshkent tibbiyot akademiyasidagi Aprobatsiya kengashi a’zosi, qator jurnallar tahrir hay’ati a’zosi bo‘lib kelmoqda: Ukraina «Dermatologiya, venerologiya va kosmetologiya jurnali», «Dermatologiya va venerologiya axborotnomasi», «Dermatologiya, venerologiya va reproduktiv salomatlik yangiliklari», «Dermatovenerologiya va estetik tibbiyot». 2011-yilda professor Raxmatov A.B. MDH mamlakatlari dermatovenerologiyasi bo‘yicha Koordinatsiya kengashi a’zoligiga saylangan, 2012-yilda Ukraina dermatovenerologlari va kosmetologlari assotsiatsiyasining faxriy a’zosi etib tanlangan va «Sharaf va Qadr-qimmat» yodgorlik belgisi bilan taqdirlangan. Uzoq va yaqin xorijdagi hamkasblarining ushbu e’tirofi prof. Raxmatov A.B.ning ilmiy-pedagogik salohiyati yuksak ekanligidan dalolat beradi. U doimiy ravishda Yevropa dermatovenerologiya, psixodermatologiya, psoriaz kongresslarida (Shveytsariya, Germaniya, Fransiya, Italiya, Portugaliya, Angliya va boshqalar) dermatomikologiyaga oid o‘z ishlanmalari bilan qatnashib kelmoqda. Bir necha bor Rossiya, Ukraina, Qozog‘iston kabi yaqin xorijiy mamlakatlarda o‘tkazilgan dermatovenerologlar kongresslarida ilmiy ma’ruzalari bilan ishtirok etgan.
Raxmatov A.B. 1000 dan ortiq ilmiy nashrlar, monografiyalar, qo‘llanmalar va metodik tavsiyalar muallifi hisoblanadi. U O‘zbekiston Dermatovenerologlari Assotsiatsiyasi, Yevropa Dermatovenerologlar Assotsiatsiyasi a’zosi. 2021-yildan O‘zbekiston Respublikasi SSV bosh dermatovenerologi hisoblanadi. Rossiya Federatsiyasi, Ukraina, Belarus, Tojikiston va O‘zbekiston ilmiy-amaliy jurnallari tahrir hay’atlari a’zosi. 2017-yildan respublikada bullyoz epidermoliz bo‘yicha ishlarni boshqarib kelmoqda, «DEBRA» xalqaro tashkiloti hamda Rossiya xayriya fondi «Bolalar–kapalaklar» va «Kapalak-bolalar» NNT a’zosi. U O‘zbekiston Respublikasida genodermatozlar bo‘yicha ishlar uchun mas’uldir.

