Dermatologik va venerologik kasalliklarga qarshi kurashish bo‘yicha ilmiy markaz tashkil etish masalalari Turkiston o‘lkasi shifokorlarining I–II qurultoylarida (1922, 1925-yillar) ko‘tarilgan edi. 1924-yilda Toshkentda 5 nafar shifokor va 30 ta ixtisoslashtirilgan o‘rinli birinchi teri-venerologik dispanser tashkil etildi. Dispanserning bosh shifokori A.A. Sgibov bo‘lgan, 1929–1932-yillarda esa bu lavozimni M.V. Borzov egallagan. 1926-yilda Samarqandda ham teri-venerologik dispanser ochildi. Keyinchalik respublikada teri-venerologik muassasalar tarmog‘i asta-sekin kengaya bordi. 1932-yilda teri va venerologik kasalliklari bo‘lgan bemorlar uchun 300 ta, zamburug‘li kasalliklari bor bemorlar uchun esa alohida 100 ta o‘rinli jami 59 ta teri-venerologik muassasa faoliyat yuritgan. Shu bilan birga Toshkent va Samarqandda ikkita teri va venerologik kasalliklar klinikasi hamda umumiy davolash-profilaktika muassasalarida 35 ta ixtisoslashtirilgan kabinet ishlagan. 1932-yilda shifokorlarni malaka oshirish bo‘yicha O‘rta Osiyo instituti tashkil etilib, unda teri va venerologik kasalliklar kafedrasi ochilgan. Bunday keng tarmoqning mavjudligi O‘zbekistonda dermatologiya va venerologiya bo‘yicha ilmiy va amaliy masalalarni o‘rganadigan yagona markaz tashkil etish zaruratini yuzaga keltirdi.

1932-yil 25-martda bo‘lib o‘tgan O‘zbekiston shifokorlarining Birinchi qurultoyida Toshkentda Respublika ilmiy-tadqiqot dermatologiya va venerologiya institutini tashkil etish zarurati belgilandi. 1932-yil iyul oyida O‘zbekiston SSR Xalq Komissarlari Kengashi qaroriga binoan Toshkent teri-venerologik dispanseri negizida O‘zbekiston ilmiy-tadqiqot teri-venerologik instituti tashkil etildi.

Direktorlar

Institutning birinchi direktori M.V. Borzov bo‘lib, u 1932–1941-yillarda institutni boshqargan. Keyinchalik institutga I.A. Telishevskiy (1941–1947), V.N. Matveyev (1947–1963), N.T. Tursunov (1963–1973), M.M. Abidov (1974–1985), V.A. Akovbyan (1986–1992), K.A. Yo‘ldoshev (1992–1995), A.Sh. Vaysov (1995–1999), P.R. Menlikulov (1999–2005), Sh.I. Ibragimov (2005–2013) rahbarlik qilgan. 2013-yildan hozirgi kungacha institut direktori tibbiyot fanlari doktori, professor U.Yu. Sabirov hisoblanadi.

Ilmiy ishlar bo‘yicha direktor o‘rinbosarlari

Turli yillarda institutda ilmiy ishlar bo‘yicha direktor o‘rinbosari lavozimida quyidagilar faoliyat yuritgan: prof. A.S. Zelmanovich, t.f.n. A.P. Slavnin, prof. K.A. Dyakov, prof. A.X. Abdullaev, t.f.d. U.K. Beluxa, prof. B.R. Rahmatov, t.f.n. P.S. Sobolev, t.f.n. K.A. Yo‘ldoshev, t.f.n. Z.G. Tuxvatullina, dots. M.M. Mamanov, t.f.n. K.B. Alimxanov, prof. S.S. Arifov, t.f.d. U.Yu. Sabirov, t.f.n., katta ilmiy xodim I.R. Raximov. 2024-yildan boshlab bu lavozimni t.f.n. Jalilov Dilshod Sayfullaevich egallab kelmoqda.

Davolash ishlari bo‘yicha direktor o‘rinbosarlari, klinika bosh shifokorlari

Klinikaning bosh shifokorlari sifatida S.N. Saipov (1946–1980), K.Ya. Muxamedov (1980–1995), M.A. Adilov (1995–1998), t.f.n. Z.M. Abidova (1999–2005), K.Ya. Muxamedov (2005–2009), t.f.n. A.M. Abidov (2009–2018) faoliyat yuritgan. 2018-yildan hozirgi vaqtgacha bosh shifokor lavozimida t.f.d. A.Sh. Inoyatov ishlamoqda.

Dastlab institut tarkibida quyidagi bo‘limlar faoliyat yuritgan:

  • ijtimoiy venerologiya;

  • klinik bo‘lim (30 o‘rinli);

  • laboratoriya-eksperimental bo‘lim.

Har yili institut faoliyati doirasi kengayib bordi. Uning tarkibiga tashkiliy-uslubiy bo‘lim qo‘shildi, klinika (100 o‘rinli) esa dermatologiya, sifilidologiya, gonoreya va mikologiya bo‘limlari hamda laboratoriya-eksperimental bo‘limdan iborat bo‘ldi.

Tashkil etilganidan boshlab institut xodimlari respublikaning viloyatlari, shaharlari va tumanlarida faol ish olib bordilar. Har yili eng olis hududlarga zamburug‘li kasalliklarga qarshi ekspeditsion brigadalar yuborilgan.

1955-yildan boshlab Toshkent shahri va Toshkent viloyatidagi shahar va tuman dispanserlarida faoliyat yurituvchi dermatovenerologlarni jalb etgan holda ilmiy-amaliy konferensiyalar hamda ilmiy-amaliy jamiyatlar o‘tkazib kelinmoqda.

1952–1957-yillarda O‘zbekiston SSR Sog‘liqni saqlash vazirligi O‘zNIKVI orqali 5 ta ekspeditsiya (10 nafar shifokor va o‘rta tibbiyot xodimlaridan iborat) tashkil qilib, ularning faoliyati 3–4 oy davom etgan.

Institut tashkil etilgan vaqtda 2 nafar professor, 1 nafar dotsent, 4 nafar assistent va 3 nafar ordinator ishlagan bo‘lsa, 1957-yilga kelib ordinatorlar soni 25 nafarga yetgan, ulardan 12 nafari ilmiy darajaga ega bo‘lgan.

1960-yillarda respublika kuchli teri-venerologik muassasalar tarmog‘iga hamda yetarli miqdorda yuqori malakali kadrlar zaxirasiga ega edi.

Dermatovenerologiya ilmiy-tadqiqot instituti (1956–1970-yillar) va uchta kafedradan tashqari, respublikada 10 ta viloyat, 29 ta shahar dispanseri va 161 ta kabinet (shundan 112 tasi qishloq joylarda) faoliyat yuritgan. Dermatovenerolog shifokorlar soni 363 nafarni, o‘rinlar soni esa 2741 tani tashkil etgan, shundan 1010 tasi zamburug‘li kasalliklar uchun mo‘ljallangan edi.

1970–1975-yillarda respublikada 638 nafar dermatovenerolog shifokor faoliyat yuritgan, 67 ta teri-venerologik dispanser, 141 ta kabinet, 175 ta serologik laboratoriya va 43 ta gonoreya qo‘zg‘atuvchilarini madaniy tashxislash laboratoriyalari ishlagan.

1970-yillardan 1988-yilgacha Dermatologiya va venerologiya ilmiy-tadqiqot institutida shifokorlik kosmetikasi bo‘limi faoliyat yuritgan. Bu bo‘limga E.V. Kryjenkova rahbarlik qilgan, shuningdek, G.V. Panfilova, D.M. G‘ulyamova, A.G. Kalinina, S.M. Mutalibova kabi dermatovenerolog shifokorlar ishlagan.

1976-yil noyabrda 50 yillik tanaffusdan so‘ng Respublika dermatovenerolog shifokorlarining II qurultoyi, 1997-yilda esa III qurultoyi bo‘lib o‘tgan. Ularda respublika teri-venerologik xizmatining yutuq va kamchiliklari muhokama qilingan. Qurultoylarni tashkil etish va o‘tkazishda institut xodimlari faol ishtirok etgan. Qarorlarda dermatovenerologiyaning qator muammolari bo‘yicha ilmiy-tadqiqot ishlarini kuchaytirish, shuningdek, qishloq aholisi va bolalar uchun dermatovenerologik yordamning yanada kengaytirilishini ta’minlash zarurligi qayd etilgan.

1986-yil 26-fevralda Dermatologiya va venerologiya ilmiy-tadqiqot instituti yangi binoga ko‘chirildi. Bu esa ilmiy salohiyatdan samaraliroq foydalanish, ilmiy yo‘nalishlarni kengaytirish va aholiga amaliy yordamni oshirish imkonini berdi. Institut tarkibida quyidagi bo‘limlar mavjud edi:

  • dermatologiya bo‘limi (klinik va eksperimental bo‘limlar bilan);

  • jinsiy yo‘l bilan yuqadigan kasalliklar bo‘limi (klinik va eksperimental bo‘limlar bilan);

  • OITSni o‘rganish va oldini olish laboratoriyasi.

Institut tarkibiga 240 o‘rinli klinika, maslahat poliklinikasi va laboratoriyalar kirgan. 56 nafar ilmiy xodim va shifokor ishlagan, ular orasida 3 nafar fan doktori va 14 nafar fan nomzodi bo‘lgan. Institut qoshida patent guruhi hamda 15 mingdan ortiq kitob va jurnallarga ega Respublika ilmiy-tibbiyot kutubxonasi filiali tashkil etilgan.

O‘z faoliyati davomida institut yirik ilmiy muassasaga aylandi va respublikaning dermatovenerologik muassasalari faoliyatini ilmiy, tashkiliy-uslubiy, rahbarlik va nazorat qilish markazi hisoblanadi.

So‘nggi yillarda institutning moddiy-texnika va klinik bazalari, laboratoriya xizmati zamonaviy uskunalar (PZR-diagnostika, IFA va boshqalar) bilan jihozlandi. Institutda bajarilgan ilmiy tadqiqotlar va ishlanmalar natijalari O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni saqlash vazirligi tomonidan ma’qullanib, dermatovenerologik muassasalar tarmog‘ini rivojlantirish hamda teri va venerik kasalliklarga chalingan bemorlarni dispanser kuzatuvi tamoyilini saqlash uchun asos bo‘lib xizmat qildi.

Institutning ilmiy faoliyati uning tashkil topgan ilk yillaridan boshlab sog‘liqni saqlashning ilmiy-amaliy vazifalariga javob berdi. Institutning vazifalariga, shuningdek, respublika dermatovenerologik muassasalari tibbiyot xodimlarini dastlabki ixtisoslashtirish va malakasini oshirish, ularni tashkiliy va ilmiy-metodik jihatdan boshqarish ham kirardi.

Dastlabki bir qator ilmiy ishlar venerik kasalliklarga, piodermiyaga, zamburug‘li kasalliklarga va ularning davosiga bag‘ishlangan (Veksel M.V., 1933; Borzov M.V., 1938; Slavin A.I., 1934).

Bir necha yil davomida sifilidologiya sohasida ayrim almashinuv jarayonlarini, turli antibiotiklarning biologik suyuqliklardagi konsentratsiyasini sifilisli bemorlarda va hayvonlar ustida tajribada o‘rganish, issiq iqlim sharoitida sifilis kechishining o‘ziga xos xususiyatlari, sifilidlarning gistokimyoviy o‘zgarishlari, davolashning uzoq muddatli natijalari, sifilisda immunopatologik siljishlar bo‘yicha ilmiy tadqiqotlar olib borildi (Delmanovich A.S., 1946; Xidirov X.N., 1958; Saipov S.Sh., 1960; Abdullaev A.X., 1972).

Institut ishlab chiqarish laboratoriyasida sifilis diagnostikasi uchun eshaklarni immunizatsiya qilish orqali gemolizin tayyorlashning rentabelli usuli, Vasserman reaksiyasining soddalashtirilgan miqdoriy faol modifikatsiyasi, RIT, RIP ishlab chiqildi (Dombrovskiy B.R., 1950; Alieva S.G., 1963, 1975; Avdeeva G.P., 1970).

Institut olimlari tomonidan gonoreya, trixomoniazning patogenezi, diagnostikasi va davolash masalalari, gonoreyalik artritlarning ayrim natijalari chuqur o‘rganildi (Matveev V.N., Grinevich M.K., 1935; Golosovker A.M., 1963; Desyatchekova A.V., 1959; Alimov X.A., 1972; Baluants E.S., 1972 va boshq.).

Sanoat korxonalari va qishloq xo‘jaligida kasbiy teri kasalliklari muammolari bo‘yicha katta ilmiy ishlar olib borildi. Teri kasalliklarining ayrim turlarini davolashda Toshkent va Chortoq mineral suvlarining ta’siri o‘rganildi, fotodermatozlar, kechki teri porfiriyasi, vitiligo bilan og‘rigan bemorlarda almashinuv jarayonlari, xususan vitaminlar, immunitet tizimi, jigar funksiyalari holati tadqiq qilindi (Slavnin A.I., 1957; Tursunov N.T., 1967; Salixov N.S., 1968; Abidov M.M., 1974; Tadjibaev T.T., 1970; Beluxa U.K., 1970; Plechistova L.A., 1975; Bidrat M.S., 1984 va boshq.).

Asosiy vazifalar qatoriga zamburug‘ hujayrasining xo‘jayin organizmi bilan o‘zaro munosabatlari, turli dermatomikozlarda immunopatologiya, davolashning yangi usullarini ishlab chiqish va zamburug‘li kasalliklarga qarshi ilmiy asosda kurash tashkil etish kirgan. Gipssimon mikosporum odam va hayvonlar uchun patogen ekanligi aniqlangan, zang mikosporumining mikologik tavsifi berilgan (Slavnin A.I., 1934; Beluxa U.K., 1970; Luk‘yanova A.S., 1972).

O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2009-yil 21-maydagi №145 “O‘zbekiston Respublikasi ixtisoslashtirilgan ilmiy-amaliy tibbiyot markazlari faoliyatini tashkil etish masalalari to‘g‘risida”gi Qarori va O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni saqlash vazirligining №160 buyrug‘iga asosan institut O‘zbekiston Respublikasi SSV Dermatologiya va venerologiya ixtisoslashtirilgan ilmiy-amaliy tibbiyot markaziga qayta tashkil etildi.

Bugungi kunda markazda 56 nafar ilmiy xodim va 52 nafar shifokor faoliyat yuritadi, jumladan, 9 nafar tibbiyot fanlari doktori, 26 nafar fan nomzodi, 37 nafar oliy toifali shifokor bo‘lib, ular zamonaviy diagnostika, davolash va jinsiy yo‘l bilan yuqadigan infeksiyalar, dermatomikozlar, shuningdek dermatologiya va tibbiy kosmetologiyaning eng dolzarb masalalarini hal etishga qaratilgan davlat dasturini amalga oshirish bilan shug‘ullanmoqdalar.

O‘zbekiston Respublikasi mustaqillik yillari davomida dermatovenerologiya va tibbiy kosmetologiyaning zamonaviy muammolariga bag‘ishlangan ko‘plab ilmiy tadqiqotlar amalga oshirildi.

Kompleks ilmiy tadqiqotlar sifilis kasallanishi bo‘yicha epidemiologik vaziyatni yaxshilashga, sifilitik infeksiyaning visseral organlar holatiga, homiladorlikning kechishi va natijalariga, homila holatiga hamda turli antisifilitik preparatlar ta’sirida platsentaning morfofunksional o‘zgarishlariga, mavjud davolash usullarini takomillashtirish va yangi yuqori samarali usullarini ishlab chiqishga, inyeksion narkotik iste’mol qiluvchilarda JYUI davolashga qaratildi (Yuldashev K.A., 1997, 2001; Vaisov A.Sh., 1999; Usmanov T.M., 2001; Nabiev A.A., 1999; Tursunov S.S., Mangitov A.K., Radjapova R.S., Parpiev Z.A., Muxtarova Sh., 2001; Pyagay G.B., 2006 va boshq.).

Sifilisning serodiagnostikasida IgA, IgM, IgG ishtirokida RIF-abs asosida differensial-diagnostik test tizimlari ishlab chiqildi, bu esa bir qator muammolarni hal qilishga imkon berdi, xususan, sifilis bilan og‘rib o‘tgan shaxslarni hisobdan chiqarishda, tug‘ma sifilis, neyrosifilisni aniqlashda va hokazolarda. Aniqlanishicha, immunologik omillar (spetsifik immunoglobulinlar) penitsillinning treponemotsid ta’sirini amalga oshirishda hal qiluvchi rol o‘ynaydi (Beskrovnaya L.V., 1999; Abishala V.A., Agaxanyan K.A., 2001).

So‘nggi yillarda jinsiy yo‘l bilan yuqadigan “yangi” avlod infeksiyalarining (xlamidioz, mikoplazmalar, gardnerellalar va boshqalar) keskin o‘sishi munosabati bilan institutda ureaplazma, trixomoniazni o‘stirish uchun yangi oziqa muhitlari ishlab chiqildi, amaliyotga polimeraz zanjir reaktsiyasi (PZR) va immunoferment tahlil (IFA) joriy qilindi (Eshbaev E.X., Davurov A.M., Sobirkulov Sh.U., 2001; Turgunova Yu.A., Alimuxamedova Yu.A., Xalidova X.R., Izvekova O.V., 1999, 2000). Kasallikning patogenezi va etiologiyasini hisobga olgan holda urogenital infeksiyalarni davolashning zamonaviy, qulay usullari ishlab chiqildi (Baluants E.S., 1990; Abidov A.M., 1994; Sabirov U.Yu., Sulakadze Z.M., 2000; Porsoxonova D.F., 1999; Xasanova M.A., 2000; Turdieva E.Sh., Isamuxamedova N.R., 2007; Yuldashev K.K., Raxmatov N.I., 2007 va boshq.).

2012–2014 yillarda bo‘limda k.f.n. A.M. Abidov rahbarligida “Urogenital va virusli JYUIning asoratli va qaytalovchi shakllarini davolashni ayrim patogenetik bo‘g‘inlarni hisobga olgan holda takomillashtirish” mavzusida, shuningdek, t.f.d., professor K.A. Yuldashev rahbarligida “Sifilisda serorezistentlik bilan og‘rigan bemorlarni davolash usullarini kasallik rivojlanish omillarini hisobga olgan holda ishlab chiqish” mavzusida grant asosidagi ilmiy ishlar olib borildi. 2015-yildan bo‘lim t.f.d. Porsoxonova D.F. rahbarligida “JYUI bilan bog‘liq urogenital kasalliklarni davolashda yangi texnologiyalarni ishlab chiqish” loyihasi ustida ishlamoqda.

So‘nggi yillarda markaz olimlari tomonidan dermatologiya sohasida qator original klinik va eksperimental ishlar ishlab chiqilmoqda. Ekzema, atopik dermatit, vitiligo, alopesiya, pufakcha kasalligi va psoriazning klinik kechishi va davosida organizmning individual xususiyatlari roli intensiv o‘rganildi. Olingan ma’lumotlar shuni ko‘rsatdiki, dermatозlar uchun umumiy qonuniyatlar mavjud, ya’ni simpatikotoniyaning mavjudligi, asab tizimining sustligi, sekin atsetillanish fenotipi va monoooksigenazlarning past faolligi dermatозlarning og‘irroq kechishi va davolash samaradorligining pastligi bilan kechadi. Shu munosabat bilan ushbu dermatозlarni davolashda alfa-adrenoblokatorlar va MOS induktorlarini qo‘llash maqsadga muvofiqligi isbotlandi (Akovbyan V.A., 1988; Tixonova N.N., 1991; Epishева L.V., 1992; Raxmatov A.B., 1993; Arifov S.S., 1994; Adilov M.A., 2000; Ismagilov A.I., 2001 va boshq.).

Immunogenetik omillar (HLA-sistema, gaptoglobulinlar va boshq.) tahliliga asoslanib, psoriazni davolash usullarining qiyosiy samaradorligi o‘rganildi (Raxmatov A.B., 2001; Rasulева N.R., 1999; Shilina T.A., Mirxamidova N.V., 2001; Kurbanova N.K., 2007). Gossypol hosilalarining klinikada va eksperimental dermatit hamda ekzema holatlarida samaradorligi ko‘rsatildi (Ismailova G.A., Kochetkova N., Melnichenko N., 1994). Monoklonal antitanalar yordamida o‘tkazilgan PZR va IFA tadqiqotlari, morfologik va immuno-morfometrik parametrlardan foydalanish terining xavfli limfomalari va Kaposhi sarkomasi haqida tasavvurlarni ancha kengaytirdi hamda gen muhandisligi asosidagi dori vositalaridan foydalanib davolash sxemalarini ishlab chiqishga imkon berdi (Tuxvatullina Z.G., 2001).

Fotodermatozlar muammosiga bag‘ishlangan ishlarda immunogenetika, immunitet tizimi, monoooksigenazlar, atsetillanish fenotipi, lipidlarning peroksid oksidlanish jarayonlari, dermatозning klinik shakli va kechishiga qarab terining morfofunksional holati tahlil qilindi. O‘tkazilgan tadqiqotlar asosida fotodermatozlarni davolash usullari takomillashtirildi (Abidova Z.M., 1991; Arifov S.S., Inoyatov A.Sh., 2001 va boshq.).

Xronik piodermiya (Alimov B.D., 1999), teri leyshmaniozi (Alyavi S.F., 2000), pushti va oddiy husnbuzarlar (Raxmatov A.B., Nuritdinova G.A., 2000; Arifov S.S., Shodiev D.B., 2000), o‘choqli alopesiya (Xasanova L.T., Abdullaev B.Sh., Adilov M.A., 2000; Azimova F.V., 2007), pufakcha kasalligi (Arifov S.S., Raximov I.R., 2006) patogenezida immuno-metabolik jarayonlar, turli biokimyoviy va morfologik konstantalar o‘rganildi.

Teri zamburug‘li kasalliklari respublika uchun muhim muammo bo‘lib qolmoqda. Olib borilgan ilmiy tadqiqotlar natijasida oyoq mikozlari, onixomikozlar, trixofitiya va mikosporiya bilan og‘rigan bemorlarda teri va sochlardagi morfologik o‘zgarishlar darajasi, monoooksigenazlar faolligining buzilishi, lipidlarning peroksid oksidlanishi jarayonlari, endogen intoksikatsiya, immun tizim faoliyati, mikogen sezuvchanlikning kasallikning klinik shakli va davomiyligiga bog‘liqligi aniqlandi (Abidova Z.M., Arifov S.S., 1994; Eshonxodjaev Sh.Sh., 1999; Tsoy M.R., 1999; Raxmatov A.B., Sultanhodjaeva G., 2002; Mavlyanova Sh.Z., 2006; Abidova Z.M., 2007).

Shuningdek, “Dermatomikozlar va teri leyshmaniozini diagnostika va davolashning yangi usullarini ishlab chiqish” mavzusida grant asosidagi ilmiy tadqiqotlar o‘tkazildi (Raximov I.R.), unda diagnostika va davolash usullari takomillashtirildi. Bundan tashqari, tadqiqotlar shuni ko‘rsatdiki, xronik dermatозlarning (ekzema, neyrodermit va boshq.) rivojlanish patogenezida dermato fitlar, xamirturushsimon zamburug‘lar ma’lum rol o‘ynaydi. Ushbu ma’lumotlar qonda antigen bilan bog‘lovchi limfotsitlarning yuqori darajada bo‘lishi va zamburug‘ antigeniga musbat teri namunalarida tasdiqlandi (Mavlyanova Sh.Z., 2001).

Zamonaviy usullar yordamida lipidlarning peroksid oksidlanish holati, endogen intoksikatsiya, turli biologik substratlarda morfometrik tadqiqotlar, antibiotiklar va boshqa dori vositalari farmakoterapiyasi, shuningdek, turli biokimyoviy qon parametrlari dermatозlar va JYUI bilan og‘rigan bemorlarda o‘rganildi (Qabulov Sh.M., Mavlyanov B.R., Jumaev N., Maxsudov M., 1999–2007).

Ilmiy tahlil va jinsiy yo‘l bilan yuqadigan infeksiyalar hamda yuqumli teri kasalliklari o‘sishini prognoz qilish masalalari bilan dermatovenerologik xizmat doirasida maxsus tashkil etilgan teri va venerik kasalliklarning epidemiologik vaziyatini o‘rganish ilmiy laboratoriyasi shug‘ullanadi. Unda tashkiliy-uslubiy ishlar va tibbiy statistika bo‘limi faoliyat yuritadi. Har yili ilmiy laboratoriya xodimlari dermatovenerologik muassasalarning faoliyati, OITS va yuqumli teri kasalliklari holati haqida ilmiy sharhlar tuzadi, eng ko‘p tarqalgan dermatozlarning epidemiologiyasini o‘rganadi va bular ilmiy maqolalarda o‘z aksini topadi (Mamanov M.M., Davletova R., Isamuxamedova N., Sadiqova N., Abdusamatov U.A., Jalilov D.S., Jumanov D.X.).

2009-yilda O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 145-sonli qarori bilan NII DiV negizida O‘zbekiston Respublikasi sog‘liqni saqlash vazirligi tasarrufidagi Dermatologiya va venerologiya bo‘yicha Respublika ixtisoslashtirilgan ilmiy-amaliy tibbiyot markazi (RINPTs DiV) tashkil etildi. Bugungi kunda u dermatovenerologik muassasalar faoliyatining ilmiy, tashkiliy-uslubiy, rahbarlik va nazorat qiluvchi organi hisoblanadi. Markazni tashkil etishdan maqsad — yuqori texnologiyali moddiy bazani yaratish, ilmiy dermatovenerologik maktabni shakllantirish, tashxis, davolash va profilaktika bo‘yicha malakali ixtisoslashgan tibbiy yordam ko‘rsatishdir.

Hukumat qarorlarini bajarish doirasida Markaz mutaxassislari quyidagi asosiy hujjatlarni ishlab chiqib, tasdiqladi:

  • «O‘zbekiston Respublikasi aholisiga dermatovenerologik yordam ko‘rsatishni optimallashtirish choralari to‘g‘risida» (31.03.2010 y., 99-son),

  • «Aholiga tibbiy kosmetologik yordam ko‘rsatishni tashkil etish to‘g‘risida» (17.01.2011 y., 20-son),

  • «Davolash-profilaktika muassasalarida sifilis bo‘yicha profilaktik ko‘riklarni tashkil etish to‘g‘risida» (10.05.2012 y., 128-son).

Shuningdek, dermatovenerologik xizmat va OITS xizmati o‘rtasida OITS/JSYI tarqalishini oldini olish bo‘yicha hamkorlikni belgilovchi hujjat tayyorlandi: «Aholining ijtimoiy jihatdan zaif qatlamlariga qaratilgan OITS infeksiyasiga qarshi kurashish ko‘lamini kengaytirish va Do‘stona kabinetlar faoliyatini takomillashtirish to‘g‘risida» (10.05.2012 y., 129-son).

Zamonaviy dermatovenerologiya fani va amaliyoti yutuqlarini inobatga olgan holda venerik va yuqumli teri kasalliklarini tashxislash hamda davolash bo‘yicha ko‘rsatmalar, dermatovenerologiya va tibbiy kosmetologiya standartlari, klinik tavsiyalar (protokollar) qayta ko‘rib chiqildi va yangilandi.

Dermatovenerologik xizmatda boshqaruv vertikalini yaratish va mustahkamlash, tashkiliy-uslubiy yordamni yo‘lga qo‘yish, SSV tizimidagi hamkor mutaxassislar va idoraviy xizmatlar bilan hamkorlik bo‘yicha keng ishlar olib borildi. Bu faoliyat yo‘nalishlaridan biri — tashxis va davolash standartlarini, klinik protokollarni ishlab chiqish va takomillashtirish, ularni davlat va xususiy sog‘liqni saqlash tizimiga bosqichma-bosqich joriy etishda metodik rahbarlik va yordam ko‘rsatishdir.

Yangi sog‘liqni saqlash tizimini barpo etishning asosiy tamoyillaridan kelib chiqib, xizmat faoliyatini optimallashtirish choralari ko‘rildi: qimmatbaho statsionar o‘rinlardan samarasiz foydalanish o‘rniga mablag‘larni birlamchi bo‘g‘in, ambulator-poliklinik davolash va profilaktikaga yo‘naltirish yo‘lga qo‘yildi. Dermatovenerologik muassasalar zamonaviy jihozlar bilan ta’minlanmoqda.

2017-yil 31-iyulda O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 563-son qarori bilan «O‘zbekiston Respublikasida dermatovenerologik xizmatni 2017–2021-yillarda yanada rivojlantirish choralari to‘g‘risida» hujjat qabul qilindi. Ushbu qarorda xizmatni rivojlantirishning asosiy yo‘nalishlari belgilandi: tuzilma va normativ-huquqiy bazani takomillashtirish, moddiy-texnik bazani modernizatsiya qilish, kadrlar salohiyatini mustahkamlash, xalqaro hamkorlikni rivojlantirish va mustahkamlash. Shuningdek, dermatovenerologiya va tibbiy kosmetologiya bo‘yicha ilmiy-eksperimental laboratoriya tashkil etish tasdiqlandi. Bu Markazning ilmiy salohiyatini saqlab qolish va rivojlantirishga, nafaqat respublikada, balki chet davlatlarda ham tan olingan yutuqlarini davom ettirishga xizmat qiladi.

Alohida e’tibor barcha bosqichlarda yuqori texnologiyali tashxis va davolash usullarini joriy etishga qaratilgan. Bu kapital qurilish, ta’mirlash ishlari va dermatovenerologik muassasalarni jihozlash dasturlarida ham nazarda tutilgan.

2016-yil sentabridan boshlab O‘zbekiston Respublikasi SSVning 22.03.2016 y. 140-son buyrug‘iga muvofiq RINPTs DiVda dermatovenerolog shifokorlarning malakasini uzluksiz tematik oshirish kurslari ochildi. Markazning moddiy-texnik bazasi yangilanmoqda va boyitilmoqda.

Hozirgi kunda Markazga katta ilmiy va amaliy ish tajribasiga ega bo‘lgan tibbiyot fanlari doktori Sabirov U.Yu. rahbarlik qilmoqda. Uning kelishi bilan Markazning ilmiy va amaliy faoliyati rivojida yangi turtki oldi. Dermatovenerologiya va dermatokosmetologiyaning turli yo‘nalishlari bo‘yicha ilmiy tadqiqotlar olib borilmoqda, postsovet hududidagi yetakchi dermatovenerologik muassasalar bilan hamkorlik shartnomalari imzolangan bo‘lib, ular bazasida Markaz mutaxassislari malaka oshirmoqda.

O‘zbekiston Respublikasi SSV tasarrufidagi RINPTs DiV hamda Rossiya Federatsiyasi Sog‘liqni saqlash vazirligi huzuridagi “Davlat ilmiy markazi dermatovenerologiya va kosmetologiya” Federal davlat byudjet muassasasi, shuningdek Moskva viloyati Sog‘liqni saqlash federal davlat byudjet muassasasi “M.F. Vladimirskiy nomidagi Moskva viloyat ilmiy-tadqiqot klinik instituti” o‘rtasida sog‘liqni saqlash sohasida ilmiy-amaliy hamkorlik memorandumlari imzolangan.

Markaz mutaxassislari tomonidan dermatovenerologik kasalliklarni tashxislash, davolash va profilaktika qilishning turli yuqori samarali usullari ishlab chiqilib, amaliy sog‘liqni saqlash tizimiga joriy etilmoqda. RINPTs DiVning yetakchi mutaxassislari muntazam ravishda xalqaro syezdlar, kongresslar, konferensiyalar, seminarlar va boshqa anjumanlarda qatnashib, dermatovenerologiya va kosmetologiyaning dolzarb muammolari bo‘yicha olib borilgan ilmiy tadqiqot natijalarini taqdim etib kelmoqda.

Bugun O‘zbekiston dermatovenerologik xizmati dermatologiya, venerologiya va tibbiy kosmetologiyaning eng dolzarb muammolarini hal etish salohiyatiga ega. Bu borada katta xizmat Respublika ixtisoslashtirilgan ilmiy-amaliy tibbiyot markazi dermatologiya va venerologiya (SSV tasarrufida) zimmasiga to‘g‘ri keladi. U O‘zbekiston dermatovenerologik xizmatining bosh davolash-tashxis va ilmiy-uslubiy muassasasi hisoblanadi.

Dermatologiya va venerologiya RINPTsida yuqori malakali mutaxassislar jamoasi faoliyat yuritmoqda. Ular aholining sog‘lig‘ini muhofaza qilish bo‘yicha faoliyatlarini muvaffaqiyatli olib bormoqdalar. Ularning boy ilmiy-amaliy tajribasi turli xil teri va venerik kasalliklarni zamonaviy talablarga javob beradigan yuqori texnologik tashxis, davolash va profilaktika usullari yordamida sifatli ixtisoslashgan tibbiy yordam ko‘rsatishni ta’minlamoqda.

Markaz xodimlari mustahkam ilmiy-amaliy va moddiy-texnik bazaga ega bo‘lib, kelajakka ishonch bilan qaramoqda. Ular boshqa hududlardagi hamkasblar va qo‘shni yo‘nalish mutaxassislari bilan yaqindan hamkorlikda zamonaviy dermatovenerologiya va tibbiy kosmetologiyaning dolzarb muammolarini kelgusida ham samarali hal eta olish salohiyatiga egadirlar.