Ultrabinafsha nurlanish (UB) ikki asosiy turdan iborat — UVA va UVB, ular ba’zi dermatologik kasalliklarni davolashda hamda teri kasalliklarini oldini olishda muhim rol o‘ynaydi. Keling, ularning dermatologiyadagi qo‘llanilishiga batafsil to‘xtalamiz.

Ultrabinafsha nurlanish turlari

UVA (uzun to‘lqinli ultrabinafsha nurlanish, 320–400 nm):
Bu nurlanish terining chuqur qatlamlariga, ya’ni dermaga yetib boradi. U terining qarishini (fotosqarish) va ajinlarning hosil bo‘lishini keltirib chiqaradi.
UVA shuningdek DNK zararlanishiga sabab bo‘lib, teri saratoni paydo bo‘lishida rol o‘ynashi mumkin.
Shunga qaramay, u ba’zi davolash usullarida, masalan, PUVA-terapiyada ishlatiladi. Bu usulda ultrabinafsha nurlanish va fotosensibilizatorlar birgalikda qo‘llaniladi.

UVB (o‘rta to‘lqinli ultrabinafsha nurlanish, 290–320 nm):
UVB quyoshdan kuyishlarni keltirib chiqaradi, terining yuqori qatlamidagi hujayralarni shikastlaydi va teri saratoniga olib kelishi mumkin.
Ammo UVB organizmda D vitamini sintezida muhim rol o‘ynaydi, shuningdek, psoriaz, ekzema va vitiligo kabi teri kasalliklarini davolashda qo‘llaniladi.

Ultrabinafsha terapiya dermatologiyada

Ultrabinafsha terapiya quyidagi teri kasalliklarini davolashda qo‘llaniladi:

PUVA-terapiya (PUVA)
Bu qo‘shma yondashuv bo‘lib, quyidagilarni o‘z ichiga oladi:

  • Psoralen — terining ultrabinafshaga sezgirligini oshiruvchi preparat;

  • UVA-nurlanish — bemor psoralen qabul qilgandan yoki teriga surtilgandan keyin qo‘llaniladi.

UVB-terapiya

  • Tor polosali UVB (Narrowband UVB) — psoriaz, ekzema, vitiligo va boshqa kasalliklarni davolashda qo‘llaniladi. Bu keng polosali UVBga nisbatan kamroq agressiv usul hisoblanadi.

  • Davolash ultrabinafsha nurlanishning muntazam ta’siri orqali yallig‘lanishni kamaytirish va terida hujayra o‘sishini normallashtirishga qaratilgan.

  • Asosiy afzalliklari — nojo‘ya ta’sirlarning kamligi va to‘g‘ri qo‘llanganda nisbatan xavfsiz bo‘lishi.

Qo‘llash ko‘rsatmalari:

  • Psoriaz;

  • Atopik dermatit;

  • Vitiligo;

  • Qizil yassi temiratki;

  • Fotodermatozlar;

  • Limfomalar;

  • Plakali skleroderma;

  • Ixtioz.