(ЖЙОЮК ва репродуктив бузилиш муаммоларини ўрганиш бўйича илмий лаборатория)
Бўлим тарихи
Бўлимга турли йилларда қуйидаги олимлар раҳбарлик қилган:
- А.С. Зельманович (1932–1939 йй.)
- Г.И. Уманский (1939–1945 йй.)
- И.А. Телишевский (1945–1946 йй.)
- Д.И. Хаймовский – 11 йил давомида бўлим мудири (с.н.с.)
- А.Х. Абдуллаев (1976 й.) – т.ф.д., профессор
- Х.Н. Хидиров (1976–1981 йй.) – т.ф.д, профессор
- М.М. Абидов (1981–1983 йй.) – доцент
- С.М. Мухамедов (1983–1987 йй.) – т.ф.н., доцент
- К.А. Юлдашев (1988–2010 йй.) – т.ф.д, профессор
- А.М. Абидов, Н.Р. Исамухамедова – т.ф.н.
Бўлимда фаолият юритган олимлар:
- Доктор ва тиббиёт фанлари номзодлари: Э.С. Балуянц, А.М. Голосовкер, Ф.И. Стехун, А.В. Десятчикова, Д.Л. Клигман, О.Р. Домбровская, С.М. Мухамедов, Х.А. Алимов
- Илмий ходимлар: Л.Е. Левощенко, Н.В. Дарбинян, Л.В. Вайнштейн
- Врач-ординаторлар: Я.Б. Скворцов, Э.С. Мухамедова, Л.В. Журавлева
Турли йилларда бўлимда ишлаган тиббиёт фанлари номзодлари:
Н.В. Вексель, А.Ф. Баранов, Д.А. Цеперсон, И.Н. Дмитриева, С.Ш. Соипов, Х.Х. Хусанов, Ф.М. Максудов, В.А. Баратова, А.М. Абидов, А.А. Набиев, З.А. Парпиев, Ш.Т. Мухтарова, Г.Б. Пягай, Т.М. Усманов
Бўлимда 8 та докторлик диссертацияси (М.В. Борзов, А.С. Зельманович, Х.Н. Хидиров, А.Х. Абдуллаев, К.А. Юлдашев, Д.Ф. Порсохонова, У.Ю. Сабиров, Т.А. Набиев) ва 27 та номзодлик диссертацияси ҳимоя қилинган.
Бўлимнинг асосий илмий йўналишлари:
- Яширин сифилис ва ЖЙОЮКнинг этиопатогенези ва эпидемиологиясини ўрганиш
- Сифилис, хламидиозда асаб тизими ва ички аъзолар зарарланишини эрта аниқлаш учун янги ташхис усулларини ишлаб чиқиш
- Ҳомиладорлар ва туғма сифилисни аниқлаш ва даволаш усулларини ишлаб чиқиш
- Нейросифилис, сифилисда серорезистентлик ҳолларини ўрганиш ва самарали даволаш усулларини яратиш
- Она-плацента-ҳомила тизимида клиник-серологик, иммунологик ва бошқа кўрсаткичларни тадқиқ этиш ҳамда самарали даволаш усулларини ишлаб чиқиш
2022 йилдан бошлаб ЖЙОЮК ва РБ бўлими негизида ЖЙОЮК ва репродуктив бузилишлар муаммоларини ўрганиш бўйича илмий лаборатория ташкил этилди.
Бўлим ходимларининг илмий ишлари 1500 дан ортиқ мақолалар, 18 та монография, 15 та қулланмалар, 6 та патентланган ихтиро ва 5 та рационализаторлик таклифи, 41 та методик қўлланма ва тавсияларда жамланган.
«Кичик урология» йўналишининг ривожланиши
ЖЙОЮК бўлимда Балуянц Э.С. томонидан эркакларда учрайдиган ногонококк уретритларининг ўрганиш бўйича катта илмий ҳисса қўшган. Бу иш «Кичик урология» йўналишини яратиш ва ривожлантиришга асос бўлди. Унинг раҳбарлигида урогенитал уреаплазмоз, хламидиоз, рецидивирловчи генитал герпес каби касалликларни ташхислаш, даволаш ва олдини олиш усуллари ишлаб чиқилди.
Ташхис ва даволаш бўйича илмий тадқиқотлар
- А.В. Десятчикова – гонореяни ташхислаш ва даволаш борасида илмий иш олиб борган.
- 1980-йиллар охирида урогенитал инфекцияларнинг янги авлод лаборатория диагностикаси йўлга қўйилди. Бу тадқиқотлар докторлик ва номзодлик диссертациялари, грант ишлари билан якунланди.
- А.М. Абидов (1994) – «Ҳаддан ташқари яллиғланиш касалликлари билан оғриган беморларда ВИЧ ИФА тест натижалари, клиник-иммунологик хусусиятлари ва даволаш» мавзусида номзодлик диссертациясини ҳимоя қилган.
- Д.Ф. Порсохонова (1999) – «Аёлларда трихоманиаз ва аралаш урогенитал инфекцияларнинг клиник-иммуногенетик хусусиятлари ва уларни даволаш» мавзусида номзодлик диссертациясини, 2004-йилда эса «Хламидий ва микоплазма инфекцияларининг эпидемиологик, тиббий-биологик жиҳатлари ва мураккаб шаклларини даволаш» мавзусида докторлик диссертациясини ҳимоя қилган.
- У.Ю. Сабиров – хламидия ва уреаплаза уретритлари ҳамда уретро-простатитларнинг патогенезида глутатион гомеостази, оксидант ва антиоксидант тизимлар аҳамиятини аниқлаган. Шунингдек, 2001 ва 2008-йилларда ВИЧ билан касалланган беморларда урогенитал хламидиоз патогенези бўйича тадқиқотлар ўтказган.
- Т.А. Набиев (2007) – «ВИЧ билан касалланган беморларда герпесвирус инфекцияларининг дерматологик жиҳатлари» мавзусида илмий изланишлар олиб борган.
- Н.Р. Исамухамедова (2007) – ИППП ва цитомегаловирус инфекциялари қўшилган ҳолларда клиник-иммунологик хусусиятлар, ташхислаш ва даволаш усулларини такомиллаштириш бўйича тадқиқотлар ўтказган.
- М.А. Мирсаидова (2009) – «Репродуктив ёшдаги аёлларда бактериал вагиноз ва урогенитал инфекцияларнинг патогенези, клиникаси ва даволаш усуллари» мавзусида номзодлик диссертациясини, 2016-йилда эса «ЖЙОЮКнинг бачадон бўйни диспластик ҳолатларидаги роли» мавзусида докторлик диссертациясини ҳимоя қилган.
- Н. Рахматов (2009) – «Урогенитал хламидиоз ва уреаплазмоз билан касалланган эркакларда репродуктив функция ҳолати (клиника, ташхис ва даволаш)» мавзусида диссертация ҳимоя қилган.
- К.К. Юлдашев (2012) – «Урогенитал хламидиознинг эректил дисфункция патогенезидаги роли» мавзусида илмий иш олиб борган. Уреамикоплазма инфекциялари ва уларнинг репродуктив соғлиққа таъсири ўрганилган. Уреамикоплазма инфекциясига чалиниш тузилмасида асосан M. hominis, Ureaplasma urealyticum (Parvo), Mycoplasma genitalium устунлик қилиши аниқланди. Олиб борилган тадқиқотлар асосида уреамикоплазмозни ташхислаш ва даволаш усуллари такомиллаштирилди.
2009-2011 йиллар давомида ЖЙОЮК илмий бўлими Тошкент шаҳрида ногонококкли ЖЙОЮК билан боғлиқ репродуктив бузилишлари мавжуд беморлар учун рационал ташхис, даволаш ва профилактика усулларини ишлаб чиқиш ва жорий этиш устида иш олиб борди. Тадқиқотлар натижасида такомиллаштирилган ташхислаш ва даволиш усуллари ишлаб чиқилди. Юқумли сифилис шаклига чалинган беморларда орқа мия суюқлиги ҳолати ўрганилди, шунингдек, сифилисни бошидан кечирган шахсларнинг соғлиқ ҳолати (клиник-катамнестик, иммуно-биокимёвий, серологик ва функционал тадқиқотлар маълумотлари асосида) таҳлил қилинди (Юлдашев К.А., 1986, 1996).
Бўлимда турли дерматологик муаммолар ва урогенитал инфекциялар билан касалланган беморларга д.м.н. Мирсаидова М.А. томонидан маслаҳат берилади. У томонидан «кольпоскопия» усули урогенитал тракт касалликларини скрининг ташхис қилиш учун муваффақиятли қўлланилади. Бундай касалликларга бачадон бўйни эрозияси, лейкоплакия, крауроз, қин ва бачадон бўйни атрофияси, шунингдек, ЖЙОЮК туфайли юзага келадиган бачадон бўйни касалликларининг бошланғич босқичлари киради. Ўз вақтида амалга оширилган даволаш онкологик жараённинг кейинги ривожланишини олдини олишга ёрдам беради.
Шунингдек, Мирсаидова М.А. Candella CО2 Intima (USA) номли ноёб лазер аппарати ёрдамида қинни интим ёшартириш амалиётини ўтказади. Бунда бир марталик қўлланма орқали қўлланилиб, сийдик тутолмаслик, қин деворларининг қуруқлиги ва атрофияси, қин деворларининг чўзилиши ва тушиши, бактериял вагиноз, такрорланувчи цистит, қиндаги такрорланувчи бактерияли инфекциялар каби патологиялар даволанади. Мазкур амалиёт барча аёлларда яхши самара беради, чунки ноинвазив , оғриқсиз ва ножўя таъсирларга эга эмас. Шунингдек, ушбу аппарат ёрдамида тери ва шиллиқ қаватлардаги папилломалар, кондиломаларни олиб ташлаш жараёнлари ҳам амалга оширилади.
2020-йилда Фаттахов Бобир Шавкатович «Урогенитал хламидиоз ва уреаплазмозни умумий ва маҳаллий иммунитетни ҳисобга олган ҳолда даволашнинг янги ёндашувлари» мавзусида номзодлик диссертациясини ҳимоя қилди. Фаттахов Б.Ш. 40 дан ортиқ илмий ишлар муаллифи бўлиб, ЖЙОЮК, сифилис ташхиси ва давоси, шунингдек, репродуктив бузилишларга ихтисослашган.
2020-йилда Ражабова Юлдуз Нозимовна «Бехчет касаллигининг иммунологик ва морфологик хусусиятлари, даволашни такомиллаштириш» мавзусида номзодлик диссертациясини ҳимоя қилди.
2021-йилда Раҳматуллаева Севара Нодирбековна «Вульванинг дистрофик касалликларининг клиник-лаборатория хусусиятлари ва давоси» мавзусида номзодлик диссертациясини ҳимоя қилди.
2024-йилда Абдуллаев Мирлазиз Миракбарович «Ўткир кондиломаларнинг клиник-иммунологик хусусиятлари ва уларни даволаш усулини оптималлаштириш» мавзусида номзодлик диссертациясини ҳимоя қилди.
Шунингдек, ўша йили Росстальная Марианна Леонтьевна «Аёлларда генитал ҳудуддаги ўткир кондиломалар ўсишининг триггер омиллари ва уларни даволаш» мавзусида номзодлик диссертациясини ҳимоя қилди.
Ҳодимлар томонидан 1000 дан ортиқ илмий ишлар нашр қилинган, жумладан монографиялар, методик тавсиялар, 7 та ихтиро патенти ва кўплаб маълумотнома хатлари олинган.
2012-йилда «ЖЙОЮК ни синдромли ташхислаш ва даволаш бўйича қўлланма» ишлаб чиқилиб, нашр этилган. Шунингдек, серологик хизмат фаолиятини ташкил этиш бўйича №128-фармойиши тасдиқланган.
2016-йилда ҳодимлар томонидан «Тиббиёт ходимлари учун туғма сифилис (клиника, ташхис, даво ва профилактика)» методик қўлланмаси ишлаб чиқилган.
Шунингдек, қуйидаги монографиялар нашр этилган:
- «Хламидия ва микоплаза инфекциялари аёллар ва болаларда» (Алимов Б.Д., Порсохонова Д.Ф., 2017)
- «Генитал аъзонинг дистрофик касалликлари» (Порсохонова Д.Ф., Раҳматуллаева С.Н., 2020)
- «Захм касаллиги» (Юлдашев К.А., Қурбонова Н.К., Юлдашев К.К., 2021)
Ҳодимлар қуйидаги патентларни қўлга киритган:
- № IAP 05597 – «Уреамикоплазмоз ва герпес вирус инфекциясини биргаликда даволаш усули» (Порсохонова Д.Ф., Абидов А.М., Фаттахов Б.Ш.)
- № IAP 2017 0368 – «Вульванинг дистрофик касалликларини даволаш усули» (Порсохонова Д.Ф., Раҳматуллаева С.Н., 2017)
Ҳозирги вақтда ЖЙОЮК ва репродуктив бузилишлар бўлимида:
- 3 нафар тиббиёт фанлари доктори (Юлдашев К.А., Порсохонова Д.Ф., Мирсаидова М.А.)
- 4 нафар тиббиёт фанлари номзоди (Фаттахов Б.Ш., Раҳматуллаева С.Н., Росстальная М.Л., Абдуллаев М.А.)
- Илмий ходимлар (Файзиева Х.Х., Илёсова Н.Н.) фаолият олиб бормоқда.
Бўлимда қуйидаги илмий тадқиқотлар амалга оширилмоқда:
- Илёсова Нуржанар Нургалиевна – «Вульванинг склероатрофик лихенида кам инвазив даволаш усулларининг клиник-диагностик асосланиши»
- Файзиева Хилола Хайруллаевна – «Генитал аъзодаги ярали касалликларнинг клиник-диагностик хусусиятлари ва уларни даволаш усулларини такомиллаштириш»
Бўлим ходимлари халқаро клиникалар билан ҳамкорлик қилади, етакчи тиббиёт марказларида малака оширади ва халқаро ҳамда Европа конгрессларида мунтазам иштирок этади.
Ҳозирги вақтда Жинсий йўл орқали юқадиган инфекциялар ва репродуктив бузилишларни ўрганиш бўйича илмий лаборатория раҳбари тиббиёт фанлари доктори, катта илмий ходим Порсохонова Дэля Фозиловна ҳисобланади.
1996-йилда НИИДиВ базасида клиник ординатурани тамомлагач, Кичик урология бўлимига кичик илмий ходим лавозимига қабул қилинган.
1999-йилда номзодлик диссертациясини ҳимоя қилган.
2003-йилда Ўзбекистон ВАК томонидан катта илмий ходим унвони берилган.
2004-йил октябрь ойида докторлик диссертациясини ҳимоя қилган.
Шу йилдан бошлаб ЖЙОЮК ва Репродуктив соғлиқ бўлимида катта илмий ходим сифатида фаолият юритиб келмоқда.
ИЛМИЙ ФАОЛИЯТИ:
- 340 дан ортиқ илмий ишлар, жумладан 2 та монография муаллифи.
- «Соғлиқни сақлаш аълочиси» нишони билан тақдирланган.
- Ўзбекистон дерматовенерологлар III- қурултойи, VI- акушер-гинекологлар қурултойи ва республика конференцияларида қатнашган.
- Халқаро тадбирларда иштирок этган:
- ХХ Халқаро Дерматовенерологлар Конгресси (Париж)
- XIII Европа Дерматовенерологлар Конгресси (Флоренция)
- XIV Европа Дерматовенерологлар Конгресси (Лондон)
- 3 ва 6-Евроосиё Конгресслари (Астана)
- XXVI Европа Дерматовенерологлар Конгресси (Париж, 2018) – оғзаки маъруза билан муваффақиятли иштирок этган
- UNIFPA, CDC, ЖССТ (ВОЗ), IDC халқаро ташкилотлари конференциялари
ИЛМИЙ РАҲБАРЛИК:
- 3 та номзодлик диссертацияси раҳбари, 2 таси ҳимоя қилинган.
- Ўзбекистон Дерматовенерологлар Ассоциацияси аъзоси.
- РИДВваКИАТМ МЗ РУз Илмий Кенгаши аъзоси.
- Бир неча илмий журналлар таҳрир ҳайъати аъзоси.
ИЛМИЙ ЙЎНАЛИШЛАРИ:
- Жинсий йўл орқали юқадиган инфекцияларга чалинган аёлларда репродуктив бузилишлар.
- ЖЙОЮК II-авлодининг экстрагенитал асоратлари.
- Аёлларда папилломавирус инфекциясининг клиник кўринишлари.
- Жинсий аъзоларнинг яхшиловчи (хафвсиз) фон касалликлари патогенезини ўрганиш ва даволаш.
ДАВОЛАШ ВА ЎҚУВ ФАОЛИЯТИ:
- Грант тадқиқотлари ишлаб чиқиш ва амалга ошириш.
- Малака ошириш курсларини ташкил этиш.
- Беморларни маслаҳатлаш ва даволашда фаол иштирок этиш.
2015—2017 йиллар давомида ГКНТ АДСС 15.19.2 амалиёт лойиҳаси раҳбари сифатида фаолият юритган. Ушбу лойиҳа доирасида «Жинсий йўл орқали юқадиган инфекциялар билан боғлиқ урогенитал касалликларни даволашда янги технологияларни ишлаб чиқиш» мавзусида тадқиқотлар олиб борилган.
Лойиҳа асосида Дерматовенерология ва Репродуктив бузилишлар бўлими, Консультатив поликлиника ва РИДВваКИАТМ қошида фотодинамик лазеротерапия усулини ишлаб чиқиш ва қўллаш ишлари бошланган. Бу усул жинсий аъзоларнинг пролифератив ва дистрофик касалликларини даволашда қўлланилади.
2018—2020 йиллар оралиғида Инновацион ривожланиш вазирлиги ПЗ-20170927338 амалиёт лойиҳаси раҳбари бўлган. Лойиҳа мавзуси:
«Жинсий йўл орқали юқадиган инфекциялар туфайли келиб чиққан эрозив-язвали ва диспластик касалликларнинг сабаблари, оғирлик даражаси ва даволаш алгоритмини клинико-иммунологик, патоморфологик ва микробиологик хусусиятлар асосида баҳолаш учун прогноз критерийларини ишлаб чиқиш».
Лойиҳа доирасида ишлаб чиқилган инновацион ютуқлар:
✅ Импульсли инфрақизил лазер фотостимуляциясининг биологик механизмлари:
- Ҳужайра метаболизмининг фаоллаштирилиши ва функционал фаоллигини ошириш.
- Тикланиш жараёнларини стимуляция қилиш.
- Қон микроциркуляциясини яхшилаш ва тўқималарни озиқлантириш даражасини ошириш.
- Яллиғланишга қарши таъсир.
- Иммуностимуляция, жумладан фагоцитар фаолликни ошириш.
- Оғриқсизлантирувчи (анальгетик) таъсир.
- Функционал аъзолар ва тизимларга рефлексоген таъсир.
✅ Фотодинамик терапия (ФДТ) нафақат терининг дистрофик ва пролифератив касалликларини даволашда, балки антибиотикларга чидамли инфекцияларга қарши самарали эканлиги исботланган.
✅ Янги тиббий ускуналар:
- ФДУ-1
- АЛТ «Восток Дельта 03»
Бу ускуналар дерматовенерология клиник амалиётига ФДТ усулини татбиқ этиш имконини бермоқда.
Профессор Комилжон Абдукаримович Юлдашев бутун меҳнат фаолиятини дерматовенерология илмига бағишлаган. 2021 йил 22 август куни у 70 ёшга тўлди ва 47 йиллик меҳнат фаолиятини нишонлади. У ўз ҳаётини тиббиёт, илм-фан ва педагогик фаолиятга бағишлади.
1974 йилда интернатурани тамомлаганидан сўнг, Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни Сақлаш Вазирлиги Дерматология ва Венерология илмий тадқиқот институтида ишлаб қолган. У ерда кичик илмий ходимдан институт директоригача бўлган лавозим йўлини босиб ўтган.
1978—1981 йилларда у 1-Москва тиббиёт институтининг Териви ва венерик касалликлар кафедраси аспиранти сифатида ўқиб, “Юқумли сифилис билан хасталанган беморларда бир курс даволаш усули билан олиб борилган терапиядан сўнг орқа мия суюқлигининг ҳолати” мавзусида номзодлик диссертациясини муваффақиятли ҳимоя қилган.
Профессор Юлдашев ўз илмий ишлари билан Туркия, Австрия, Германия, Франция, Бельгия, Швеция ва Швейцарияда халқаро анжуманларда маърузалар қилган.
Илмий фаолияти ва докторлик диссертацияси
Юлдашев К.А. ўз илмий фаолиятини асосан сифилис эпидемиологияси, диагностикаси ва профилактикаси бўйича тадқиқотларга бағишлаган. Унинг ишлари асосида сифилисни аниқлаш ва даволаш бўйича янгича услублар ишлаб чиқилган, бу эса аҳоли ўртасида сифилис билан касалланиш даражасини сезиларли камайтириш имконини берган.
Бу натижалар 1996 йилда «Сифилис билан оғриган шахсларда соғлиқ кўрсаткичлари» мавзусида докторлик диссертациясини ҳимоя қилишга асос бўлди.
Диссертациядаги муҳим ютуқлар:
🔹 Биринчи марта катта клиник маълумотлар асосида сифилиснинг узоқ муддатли оқибатлари ўрганилган.
🔹 Касаллик шакли, унинг давомийлиги ва олинган терапия турига боғлиқлик аниқланган.
🔹 Ота-онаси сифилисга чалинган ва профилактик даволанган болаларнинг умумий соғлиғи чуқур таҳлил қилинган.
🔹 Клинико-катамнестик маълумотлар асосида иммунологик ҳолат ва қон биокимёвий кўрсаткичлари таҳлил қилинган.
🔹 Сифилисни бошдан кечирган шахсларда аниқланган ҳамроҳлик қиладиган касалликлар билан ўзаро боғлиқлиги ўрганилган.
Юлдашев К.А.нинг илмий ишланмалари ва методикалари бугунги кунда ҳам дерматовенерология соҳасида муваффақиятли қўлланилмоқда.
Профессор Юлдашев Комилжон Абдукаримович
Илмий ва бошқарувчилик фаолияти
1986—1992 йилларда илмий ишлар бўйича директор ўринбосари,
1992—1995 йилларда эса Дерматология ва Венерология илмий тадқиқот институти директори лавозимларида ишлаган.
Юлдашев К.А.нинг илмий тадқиқотлари асосан сифилидология (сифилис илми) ва замонавий венерология муаммоларини ҳал қилишга бағишланган.
Илмий ютуқлари ва мукофотлари
🔹 Сифилис ва ЖЙОЮК (инфекциялари, жинсий йўл билан юқадиган касалликлар) бўйича янги амбулатор даволаш усуллари амалиётга жорий қилинган.
🔹 13 та ихтиро патенти олинган.
🔹 716 та илмий мақола, 50 та методик тавсия, 11 та монография чоп этилган.
🔹 7 нафар тиббиёт фанлари номзоди (PhD) тайёрланган, ҳозирда ҳам янги илмий ходимлар тайёрланмоқда.
🔹 Ўзбекистондаги дерматовенерология хизмати ривожига бағишланган қатор қарорлар, меъёрий ҳужжатлар ва услубий кўрсатмаларни ишлаб чиқишда қатнашган.
Халқаро фаолият
Юлдашев К.А. Ўзбекистон венерология муаммолари бўйича хорижий мамлакатларда маърузалар билан қатнашган.
Мукофотлар ва эътирофлар
🏅 2015 йилда Ўзбекистон Соғлиқни Сақлаш Вазирлиги томонидан “Соғлиқни сақлаш аълочиси” нишони билан тақдирланган.
🏅 2021 йилда Ўзбекистон Республикаси мустақиллигининг 30 йиллиги муносабати билан медаль билан мукофотланган.
Юлдашев К.А. ҳозирда ҳам Ўзбекистон дерматовенерологлар ассоциацияси аъзоси, РИДВваКИАТМ Илмий Кенгаши аъзоси ва бир қанча илмий журналлар таҳрир ҳайъати аъзоси сифатида фаолият юритмоқда.

